Wcielenia Soni Rammer
W moim brzuchu mieszka zwierzę to wystawa skupiająca kluczowe wątki w praktyce artystycznej Soni Rammer: animal studies, ekokrytykę i posthumanizm. W ich kontekście możemy zrozumieć zarówno emocje artystki, jak i znaczenia przypisywane ludzkim i nieludzkim wspólnotom, które były przed i będą po cywilizacji zdefiniowanej przez rewolucję przemysłową. To także opowieść o intuicji i doświadczaniu człowieczeństwa. O tym, że bycie ludzkim to przede wszystkim bycie w relacji z nieznanym, innym oraz z ziemią jako taką.
Wystawę tworzą nowe iteracje prac Kość (2005/2026), Wolałabym być Yeti (2019), O kobiecie, która myślała, że jest psem (2022-2026), TO (2024-2026) oraz premierowy projekt Serce szczurzycy (2026).
Kluczem do tych narracji jest metoda twórcza Soni Rammer, dla której najważniejszą aktywnością stał się performans wideo. Podczas jego tworzenia artystka wciela się w hybrydyczne, zwierzęco-ludzkie istoty w ich „naturalnym” środowisku. Artystka pozostaje wówczas w relacji 1:1 zarówno z kamerą jak i z podmiotem działania, kontrolując cały proces od strony technicznej i artystycznej. Tak od siedmiu lat powstaje autorska dokumentacja testowania nie-człowieczeństwa i prób wejścia w skórę innego, pokazująca, że zwierzęce ciało i fizjologia to nie tylko podmioty obserwacji, ale także przestrzeń do twórczej identyfikacji. Podstawowym narzędziem tego rodzaju eksperymentów stały się rezydencje artystyczne w skrajnie różnych miejscach i kontekstach przyrodniczo-kulturowych na całym świecie. To między innymi Marpha w Nepalu, Oqaatsut na Grenlandii, pustynia Atakama w Chile i opuszczone kopalnie na Dolnym Śląsku w Polsce.
Nadpisując praktykę doświadczania idei na własnej skórze na akademicki warsztat antropologiczno-psychologicznej analizy oraz malarskie wykształcenie, Rammer wypracowała oryginalny i bardzo osobisty język opowieści. W ten sposób tworzy narrację o płynności granic pomiędzy gatunkami, kulturą i naturą, fikcją i rzeczywistością. Dzielenie się ambiwalencją tego stanu oraz wynikającym z tego niepokojem stanowi oś wystawy W moim brzuchu mieszka zwierzę. Niemniej każda z prezentowanych realizacji zbudowana jest na osobnej historii i tle kulturowym, które wyzwalają rozległe pola interpretacji.
Płótno Kość to jeden z cyklu obrazów, odnoszących się zarówno do dziedzictwa naturalnego Ziemi, jak i wątków antropologicznych. Inspiracją do namalowania cyklu była między innymi Biegnąca z wilkami, książka Clarissy Pinkoli Estés. W Wolałabym być Yeti Rammer eksploruje granicę między fikcją i rzeczywistością. Surowa przestrzeń Himalajów i symbolika yeti stają się narzędziem demontażu tej binarnej, zachodniej opozycji. Artystka ożywia mityczną hybrydę i jej znaczenia, które łączą perspektywę lokalnej społeczności z naturą. O kobiecie, która myślała, że jest psem to projekt, w którym Rammer dokumentuje siebie jako sukę w surowych, arktycznych krajobrazach Grenlandii. Artystka działa w tej pracy poprzez minimalne interwencje w krajobrazie, budując malarskie kompozycje.
W instalacji TO artystka konfrontuje ruiny miast saletrowych w Chile z rozpadem struktur architektonicznych i społecznych, sugerując, że rozpad sam w sobie może być generatywny. Stwarza relacje między tym, co zniszczone i tym, co rodzące się na szczelinach. W wideo performansie Rammer, w stroju jaszczurki, przenosi się w bardziej mroczne rejony ekosystemowych współzależności. Pojawiają się pytania o estetykę rozpadu oraz przeobrażenia, które w dominującej rzeczywistości są spychane poza margines widzialności i istotności.
Serce szczurzycy to najnowsza praca, która bada ambiwalencję relacji człowieka i szczura. Zwierzęcia będącego jednocześnie naturalnym towarzyszem cywilizacji, a zarazem symbolem, wszystkiego co plugawe i zasługujące na wytępienie.
Wystawa W moim brzuchu mieszka zwierzę to także pierwsza okazja, aby przyjrzeć się autorskiej metodzie tworzenia wideo performansu przez Rammer. Wizualna nieoczywistość, która jest nadrzędnym celem i nośnikiem treści, zostaje uzyskana między innymi przez zakłócenie relacji pomiędzy figurą i tłem, zaburzenie poczucia wertykalności, wypłaszczenie planów, pracę ze światłem, dobranie odpowiedniego kostiumu oraz specyficzny ruch, który staje się próbą gatunkowego przekroczenia.
kurator: Przemysław Jędrowski
DZIEŁA PREZENTOWANE NA WYSTAWIE:
Kość, 2005-2026, Sonia Rammer, olej na płótnie, 195 x 270 cm
Wolałabym być Yeti, Marpha, Nepal, 2019
kostium (wykonanie): Aleksander Radziszewski
O kobiecie, która myślała, że jest psem, Oqaatsut, Grenlandia, 2022-2026
performans, zdjęcia: Sonia Rammer
realizacja podczas rezydencji artystycznej w Arctic Culture Lab, Oqaatsut,
Grenlandia
montaż: Marcin Ptaszyński
TO, Pustynia Atakama, Chile, 2024-2026
performans, zdjęcia: Sonia Rammer
realizacja podczas rezydencji artystycznej w Instituto Superior Latinoamericano de Arte, Antofagasta, Chile oraz w Fundacji La Tintorera, San Pedro de Atacama, Chile
kostium (wykonanie): pracownia Grażyny Bittner
lightboxy (wykonanie): A. M. Cieślawscy Studio Fotograficzne
Serce Szczurzycy, opuszczone sztolnie na Dolnym Śląsku, 2026
performans, zdjęcia: Sonia Rammer
dźwięk: Piotr Macha
kostium (projekt, wykonanie): Mikołaj Thiel
konsultacje ruchowe: Jagoda Wasilewska
